คำนวณค่าโอเวอร์ไทม์ (OT)

คำนวณค่าล่วงเวลา ค่าทำงานวันหยุด และค่า OT วันหยุดตามอัตราที่กฎหมายแรงงานกำหนด

ชั่วโมงทำงานล่วงเวลา (ต่อเดือน)

ค่าล่วงเวลา (OT) ตามกฎหมายแรงงานไทย

ค่าล่วงเวลา หรือที่เรียกกันทั่วไปว่า "ค่า OT" (Overtime Pay) คือค่าตอบแทนที่นายจ้างต้องจ่ายให้ลูกจ้างเมื่อทำงานนอกเหนือจากเวลาทำงานปกติ ตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 61 ถึง 64 กฎหมายกำหนดให้นายจ้างต้องจ่ายค่าล่วงเวลาในอัตราที่สูงกว่าค่าจ้างปกติ เพื่อชดเชยลูกจ้างที่ต้องทำงานเกินเวลาหรือทำงานในวันหยุด

ค่าล่วงเวลาเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของลูกจ้างทุกคนในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็นพนักงานประจำ พนักงานสัญญาจ้าง หรือลูกจ้างชั่วคราว หากนายจ้างให้ทำงานเกินเวลาที่กำหนดก็ต้องจ่ายค่าล่วงเวลาตามอัตราที่กฎหมายกำหนด

อัตราค่าล่วงเวลาแต่ละประเภท

กฎหมายแรงงานไทยกำหนดอัตราค่าล่วงเวลา 3 ประเภท ดังนี้:

1. ค่าล่วงเวลาวันทำงานปกติ (Weekday OT) — 1.5 เท่า

เมื่อลูกจ้างทำงานเกินเวลาทำงานปกติในวันทำงาน (จันทร์-ศุกร์ หรือตามที่กำหนด) นายจ้างต้องจ่ายค่าล่วงเวลาไม่น้อยกว่า 1.5 เท่าของอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงในวันทำงาน

ตัวอย่าง: อัตราชั่วโมงละ 104.17 บาท x 1.5 = 156.25 บาท/ชม.

2. ค่าทำงานในวันหยุด (Holiday Work) — 2 เท่า

เมื่อลูกจ้างทำงานในวันหยุดประจำสัปดาห์ วันหยุดตามประเพณี หรือวันหยุดพักผ่อนประจำปี สำหรับลูกจ้างที่มีสิทธิ์ได้รับค่าจ้างในวันหยุด (พนักงานรายเดือน) จะได้รับ ค่าจ้างเพิ่มอีก 1 เท่า (รวมเป็น 2 เท่า)

ตัวอย่าง: อัตราชั่วโมงละ 104.17 บาท x 2 = 208.33 บาท/ชม.

3. ค่าล่วงเวลาวันหยุด (Holiday OT) — 3 เท่า

เมื่อลูกจ้างทำงานล่วงเวลา (เกินเวลาปกติ) ในวันหยุด นายจ้างต้องจ่ายค่าล่วงเวลาไม่น้อยกว่า 3 เท่าของอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมง

ตัวอย่าง: อัตราชั่วโมงละ 104.17 บาท x 3 = 312.50 บาท/ชม.

สูตรคำนวณค่าล่วงเวลา

ขั้นตอนที่ 1: คำนวณอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมง

อัตราต่อชั่วโมง = เงินเดือน / 30 / 8

ขั้นตอนที่ 2: คำนวณค่า OT แต่ละประเภท

OT วันทำงาน = อัตรา/ชม. x 1.5 x จำนวนชั่วโมง

ทำงานวันหยุด = อัตรา/ชม. x 2.0 x จำนวนชั่วโมง

OT วันหยุด = อัตรา/ชม. x 3.0 x จำนวนชั่วโมง

ขั้นตอนที่ 3: รวมค่า OT ทั้งหมด

ค่า OT รวม = OT วันทำงาน + ทำงานวันหยุด + OT วันหยุด

หมายเหตุ: สูตรการคำนวณอัตราค่าจ้างต่อชั่วโมงใช้ตัวหาร 30 วัน (ไม่ใช่จำนวนวันทำงานจริง) และ 8 ชั่วโมงต่อวัน ตามหลักการคำนวณที่กระทรวงแรงงานกำหนด เงินเดือน 25,000 บาท จะมีอัตราชั่วโมงละ 25,000 / 30 / 8 = 104.17 บาท

ตัวอย่างการคำนวณ

ตัวอย่าง: เงินเดือน 25,000 บาท

นายสมชายทำ OT วันทำงานปกติ 20 ชม. ทำงานวันหยุด 8 ชม. และ OT วันหยุด 4 ชม. ต่อเดือน

  • อัตรารายชั่วโมง = 25,000 / 30 / 8 = 104.17 บาท
  • OT วันทำงาน = 104.17 x 1.5 x 20 = 3,125 บาท
  • ทำงานวันหยุด = 104.17 x 2 x 8 = 1,667 บาท
  • OT วันหยุด = 104.17 x 3 x 4 = 1,250 บาท
  • รวมค่า OT ทั้งเดือน = 6,042 บาท

สิทธิของลูกจ้างเกี่ยวกับค่าล่วงเวลา

  • ต้องได้รับความยินยอม — นายจ้างต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างก่อนจะให้ทำงานล่วงเวลา ยกเว้นกรณีพิเศษตามกฎหมาย
  • จำกัดชั่วโมง OT — ชั่วโมงทำงานล่วงเวลาต้องไม่เกิน 36 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
  • ห้ามหักค่า OT — นายจ้างไม่สามารถนำค่าปรับ ค่าเสียหาย หรือค่าใช้จ่ายอื่นมาหักจากค่าล่วงเวลาได้
  • กำหนดจ่าย — ค่าล่วงเวลาต้องจ่ายในรอบการจ่ายค่าจ้างถัดไป ไม่สามารถเลื่อนหรือสะสมไว้จ่ายทีหลังได้
  • หลักฐานชั่วโมงทำงาน — นายจ้างต้องจัดทำบันทึกชั่วโมงทำงานล่วงเวลาของลูกจ้าง ลูกจ้างมีสิทธิ์ขอดูได้
  • กลุ่มที่ได้รับยกเว้น — ลูกจ้างบางประเภท เช่น ผู้บริหารระดับสูง พนักงานขนส่ง งานโรงแรม งานค้าปลีก อาจมีข้อยกเว้นเรื่อง OT ตามที่กฎหมายกำหนด
  • หญิงมีครรภ์ — กฎหมายห้ามให้ลูกจ้างหญิงมีครรภ์ทำงานล่วงเวลา หรือทำงานในวันหยุด หรือทำงานในเวลากลางคืน (22.00-06.00 น.)

เวลาทำงานปกติตามกฎหมาย

ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน เวลาทำงานปกติกำหนดดังนี้:

  • งานทั่วไป — ไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
  • งานที่เป็นอันตราย — ไม่เกิน 7 ชั่วโมงต่อวัน และไม่เกิน 42 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
  • วันหยุดประจำสัปดาห์ — อย่างน้อย 1 วันต่อสัปดาห์ โดยมีระยะห่างไม่เกิน 6 วัน
  • วันหยุดตามประเพณี — ไม่น้อยกว่า 13 วันต่อปี (รวมวันแรงงานแห่งชาติ)
  • วันหยุดพักผ่อนประจำปี — ไม่น้อยกว่า 6 วันต่อปี สำหรับลูกจ้างที่ทำงานครบ 1 ปี

การทำงานที่เกินกว่าเวลาทำงานปกติที่กำหนดข้างต้น ถือเป็นการทำงานล่วงเวลา และนายจ้างต้องจ่ายค่าล่วงเวลาตามอัตราที่กฎหมายกำหนด

ข้อควรรู้เกี่ยวกับค่าล่วงเวลา

  • ค่า OT กับประกันสังคม — ค่าล่วงเวลาไม่ถูกนำมาคำนวณเงินสมทบประกันสังคม เพราะเป็นค่าตอบแทนนอกเหนือค่าจ้างปกติ
  • ค่า OT กับภาษี — ค่าล่วงเวลาถือเป็นเงินได้พึงประเมินที่ต้องเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
  • บทลงโทษนายจ้าง — นายจ้างที่ไม่จ่ายค่าล่วงเวลาตามกฎหมาย มีโทษปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือทั้งจำทั้งปรับ
  • อายุความ — สิทธิเรียกร้องค่าล่วงเวลามีอายุความ 2 ปี นับแต่วันที่สิทธิถูกละเมิด
  • การเจรจา — แม้กฎหมายกำหนดอัตราขั้นต่ำไว้ แต่นายจ้างสามารถจ่ายค่าล่วงเวลาสูงกว่าอัตราที่กฎหมายกำหนดได้ ลูกจ้างควรตรวจสอบสัญญาจ้างและข้อบังคับการทำงาน

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

คำถามที่พบบ่อย

ค่าโอเวอร์ไทม์ (OT) คืออะไร?

ค่าโอเวอร์ไทม์ หรือค่าล่วงเวลา คือค่าตอบแทนที่นายจ้างต้องจ่ายให้ลูกจ้างเมื่อทำงานเกินเวลาทำงานปกติ หรือทำงานในวันหยุด ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 โดยอัตราค่าตอบแทนจะแตกต่างกันตามประเภทของการทำงานล่วงเวลา ได้แก่ 1.5 เท่า สำหรับ OT วันทำงานปกติ, 2 เท่า สำหรับทำงานวันหยุด และ 3 เท่า สำหรับ OT วันหยุด

สูตรคำนวณค่า OT คิดอย่างไร?

อัตราค่าจ้างต่อชั่วโมง = เงินเดือน / 30 / 8 จากนั้นนำอัตรารายชั่วโมงไปคูณตัวคูณตามประเภทการทำงาน เช่น OT วันทำงานปกติ = อัตราต่อชั่วโมง x 1.5 x จำนวนชั่วโมง, ทำงานวันหยุด = อัตราต่อชั่วโมง x 2 x จำนวนชั่วโมง, OT วันหยุด = อัตราต่อชั่วโมง x 3 x จำนวนชั่วโมง

นายจ้างบังคับให้ทำ OT ได้หรือไม่?

โดยหลักการ นายจ้างไม่สามารถบังคับให้ลูกจ้างทำงานล่วงเวลาได้ ต้องได้รับความยินยอมจากลูกจ้างก่อน ยกเว้นกรณีที่กฎหมายอนุญาต เช่น งานที่มีลักษณะต่อเนื่องซึ่งหากหยุดจะเสียหาย งานฉุกเฉิน หรืองานตามฤดูกาลที่จำเป็นต้องทำในช่วงเวลาจำกัด

ทำ OT ได้สูงสุดกี่ชั่วโมงต่อสัปดาห์?

ตามกฎหมายแรงงาน ลูกจ้างสามารถทำงานล่วงเวลาได้ไม่เกิน 36 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ทั้งนี้เพื่อคุ้มครองสุขภาพและความปลอดภัยของลูกจ้าง อย่างไรก็ตาม กฎหมายกำหนดเวลาทำงานปกติไม่เกิน 8 ชั่วโมงต่อวัน และไม่เกิน 48 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

พนักงานรายเดือนได้ค่าทำงานวันหยุดเท่าไร?

สำหรับพนักงานรายเดือนที่มีวันหยุดประจำสัปดาห์แบบได้ค่าจ้าง หากทำงานในวันหยุดจะได้รับค่าจ้างเพิ่ม 1 เท่าของอัตรารายชั่วโมง (เพราะได้ค่าจ้างวันหยุดอยู่แล้ว 1 เท่า รวมเป็น 2 เท่า) แต่หากเป็นพนักงานรายวันที่ไม่ได้ค่าจ้างวันหยุด จะได้รับ 2 เท่าของอัตรารายชั่วโมง

เงินเดือนที่ใช้คำนวณ OT รวมค่าอะไรบ้าง?

เงินเดือนที่ใช้คำนวณค่าล่วงเวลาคือค่าจ้างพื้นฐานที่ตกลงไว้ในสัญญาจ้าง ไม่รวมค่าคอมมิชชั่น ค่าเบี้ยเลี้ยง ค่ากะ โบนัส หรือค่าตอบแทนพิเศษอื่นๆ ที่ไม่ใช่ค่าจ้างปกติ

ค่า OT ต้องเสียภาษีเงินได้หรือไม่?

ค่าล่วงเวลาถือเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(1) ของประมวลรัษฎากร ต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา และนายจ้างต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายจากค่า OT ด้วย

นายจ้างไม่จ่ายค่า OT ทำอย่างไร?

หากนายจ้างไม่จ่ายค่าล่วงเวลา ลูกจ้างสามารถ: 1) ร้องเรียนต่อพนักงานตรวจแรงงานที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน 2) ฟ้องศาลแรงงานโดยไม่เสียค่าธรรมเนียม 3) นายจ้างจะต้องจ่ายดอกเบี้ย 15% ต่อปีของค่า OT ค้างจ่าย โดยต้องดำเนินการภายใน 2 ปีนับจากวันที่สิทธิถูกละเมิด

บทความที่เกี่ยวข้อง

คู่มือเงินชดเชยเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงาน

เรียนรู้สิทธิ์ด้านแรงงานของคุณ รวมถึง OT และค่าชดเชย

เครื่องมือที่เกี่ยวข้อง

คำนวณประกันสังคม คำนวณเงินชดเชยเลิกจ้าง