เงินชดเชยเลิกจ้าง: สิทธิ์ที่ลูกจ้างทุกคนต้องรู้ตาม พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน

เงินชดเชยเลิกจ้างคืออะไร

เงินชดเชยเลิกจ้าง (Severance Pay) คือเงินที่นายจ้างต้องจ่ายให้ลูกจ้างเมื่อเลิกจ้างโดยที่ลูกจ้างไม่ได้ทำผิด เป็นสิทธิตามกฎหมายที่กำหนดไว้ใน พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (Labor Protection Act B.E. 2541/1998) มาตรา 118 ซึ่งบังคับใช้กับนายจ้างทุกรายที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 1 คนขึ้นไป

กฎหมายฉบับนี้ได้รับการแก้ไขเพิ่มเติมครั้งสำคัญใน พ.ศ. 2562 (2019) โดยเพิ่มอัตราค่าชดเชยสำหรับลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 20 ปีขึ้นไป ให้ได้รับค่าชดเชยไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 400 วัน ซึ่งเป็นการคุ้มครองลูกจ้างอาวุโสที่ทุ่มเทให้กับบริษัทมาเป็นเวลานาน

เงินชดเชย vs เงินอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง

หลายคนสับสนระหว่างเงินชดเชยเลิกจ้างกับเงินประเภทอื่น จึงควรทำความเข้าใจให้ชัดเจน

• เงินชดเชยเลิกจ้าง (Severance Pay) — เงินที่นายจ้าง ต้อง จ่ายตามกฎหมายเมื่อเลิกจ้างลูกจ้าง คำนวณตามอายุงาน
• ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า (Notice Pay) — เงินที่ต้องจ่ายหากไม่แจ้งเลิกจ้างล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง ตามมาตรา 17 เป็นเงิน คนละก้อน กับเงินชดเชย
• ค่าเสียหายจากการเลิกจ้างไม่เป็นธรรม (Unfair Dismissal Compensation) — เงินที่ศาลแรงงานสั่งให้จ่ายเพิ่มเติม หากพิจารณาแล้วว่าการเลิกจ้างไม่มีเหตุสมควร ตามมาตรา 49 ของ พ.ร.บ.จัดตั้งศาลแรงงานฯ

พูดง่ายๆ คือ ถ้าโดนเลิกจ้าง คุณอาจมีสิทธิ์ได้เงินทั้ง 3 ก้อนเลย ไม่ใช่แค่เงินชดเชยก้อนเดียว

ใครมีสิทธิได้รับเงินชดเชย

ไม่ใช่ทุกกรณีที่ออกจากงานจะได้รับเงินชดเชย สิ่งสำคัญคือต้องเข้าใจว่าเงื่อนไขใดบ้างที่ทำให้เกิดสิทธิ และกรณีใดที่ไม่ได้รับความคุ้มครอง

เงื่อนไขที่ต้องเข้า

1. ถูกเลิกจ้างโดยนายจ้าง — ลูกจ้างต้อง ถูก เลิกจ้าง ไม่ใช่ลาออกเอง การเลิกจ้างรวมถึงกรณีที่นายจ้างไม่ต่อสัญญา ปิดกิจการ หรือย้ายสถานประกอบการ
2. ทำงานครบ 120 วันขึ้นไป — ลูกจ้างต้องทำงานติดต่อกันไม่น้อยกว่า 120 วัน จึงจะมีสิทธิได้รับเงินชดเชย
3. ไม่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 119 — ลูกจ้างที่กระทำผิดร้ายแรงตามที่กฎหมายกำหนดจะไม่มีสิทธิได้รับเงินชดเชย

กรณีที่ไม่มีสิทธิได้รับเงินชดเชย

• ลาออกเอง — การลาออกโดยสมัครใจ ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลใด ไม่มีสิทธิได้เงินชดเชย
• สัญญาจ้างครบกำหนด — สัญญาจ้างที่มีระยะเวลาแน่นอนสิ้นสุดลงตามกำหนด (แต่ต้องเป็นงานที่มีระยะเวลาแน่นอนจริงๆ ตามกฎหมาย)
• ทำงานไม่ครบ 120 วัน — อายุงานน้อยกว่า 120 วัน ไม่มีสิทธิ
• กระทำผิดร้ายแรงตามมาตรา 119 — ดูรายละเอียดด้านล่าง

ช่วงทดลองงานนับอายุงานด้วยหรือไม่?

นับด้วย ช่วงทดลองงาน (Probation Period) ถือเป็นส่วนหนึ่งของอายุงานตามกฎหมาย แม้ว่าหลายบริษัทจะกำหนดช่วงทดลองงาน 90-120 วัน แต่นั่นเป็นเพียงข้อตกลงภายในบริษัท ไม่ได้ทำให้ช่วงเวลานั้นไม่นับเป็นอายุงาน

สมมติว่าคุณเข้าทำงานวันที่ 1 มกราคม มีช่วงทดลองงาน 120 วัน และผ่านทดลองงาน หากถูกเลิกจ้างในวันที่ 1 ธันวาคมของปีเดียวกัน อายุงานของคุณคือ 11 เดือน (รวมช่วงทดลอง) ไม่ใช่แค่ 7 เดือน

ตารางอัตราเงินชดเชยตามอายุงาน

อัตราเงินชดเชยเป็นไปตามมาตรา 118 แห่ง พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน โดยคำนวณจาก อัตราค่าจ้างสุดท้าย (Last Rate of Wages) และอายุงานของลูกจ้าง

ระยะเวลาทำงาน	เงินชดเชยที่ได้รับ
120 วัน แต่ไม่ถึง 1 ปี	ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 วัน
1 ปี แต่ไม่ถึง 3 ปี	ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 90 วัน
3 ปี แต่ไม่ถึง 6 ปี	ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 180 วัน
6 ปี แต่ไม่ถึง 10 ปี	ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 240 วัน
10 ปี แต่ไม่ถึง 20 ปี	ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 300 วัน
20 ปีขึ้นไป	ค่าจ้างอัตราสุดท้าย 400 วัน

”ค่าจ้างอัตราสุดท้าย” หมายถึงอะไร

คำว่า “ค่าจ้าง” ตามกฎหมายแรงงาน ไม่ได้หมายถึงเฉพาะเงินเดือนฐาน (Base Salary) เท่านั้น แต่รวมถึง เงินทุกประเภทที่นายจ้างจ่ายเป็นประจำทุกเดือน เพื่อตอบแทนการทำงาน ได้แก่:

• เงินเดือนฐาน (Base Salary)
• ค่าครองชีพ (Cost of Living Allowance) — หากจ่ายเป็นประจำทุกเดือน
• ค่าตำแหน่ง (Position Allowance) — หากจ่ายเป็นประจำทุกเดือน
• ค่าคอมมิชชันที่จ่ายเป็นประจำ (Regular Commission)

ไม่รวม: โบนัส (จ่ายตามผลประกอบการ), ค่าล่วงเวลา, เบี้ยเลี้ยง, ค่าเดินทาง, สวัสดิการที่ไม่ใช่ค่าจ้าง

ตัวอย่างการคำนวณเงินชดเชยจริง

สูตรการคำนวณเงินชดเชยไม่ซับซ้อน แต่ต้องระบุ “ค่าจ้างรายวัน” ให้ถูกต้องก่อน

เงินชดเชย = (ค่าจ้างรายเดือน / 30) x จำนวนวันชดเชยตามอายุงาน

ตัวอย่างที่ 1: อายุงาน 2 ปี

สมมติว่าคุณทำงานมา 2 ปี เงินเดือนสุดท้าย ฿25,000 ต่อเดือน

• อายุงาน 2 ปี อยู่ในช่วง 1-3 ปี = เงินชดเชย 90 วัน
• ค่าจ้างรายวัน = ฿25,000 / 30 = ฿833.33
• เงินชดเชย = ฿833.33 x 90 = ฿75,000

ดังนั้น คุณมีสิทธิได้รับเงินชดเชย ฿75,000 ก่อนหักภาษี

ตัวอย่างที่ 2: อายุงาน 8 ปี

สมมติว่าคุณทำงานมา 8 ปี เงินเดือนฐาน ฿40,000 + ค่าตำแหน่ง ฿5,000 (จ่ายประจำทุกเดือน) รวมค่าจ้าง ฿45,000 ต่อเดือน

• อายุงาน 8 ปี อยู่ในช่วง 6-10 ปี = เงินชดเชย 240 วัน
• ค่าจ้างรายวัน = ฿45,000 / 30 = ฿1,500
• เงินชดเชย = ฿1,500 x 240 = ฿360,000

สังเกตว่าค่าตำแหน่งที่จ่ายเป็นประจำถูกนับรวมเป็น “ค่าจ้าง” ด้วย ทำให้เงินชดเชยสูงขึ้น

ตัวอย่างที่ 3: อายุงาน 22 ปี (อัตราใหม่ปี 2562)

สมมติว่าคุณทำงานมา 22 ปี เงินเดือนสุดท้าย ฿60,000 ต่อเดือน

• อายุงาน 22 ปี อยู่ในช่วง 20 ปีขึ้นไป = เงินชดเชย 400 วัน
• ค่าจ้างรายวัน = ฿60,000 / 30 = ฿2,000
• เงินชดเชย = ฿2,000 x 400 = ฿800,000

ก่อนการแก้ไข พ.ร.บ.ในปี 2562 ลูกจ้างรายนี้จะได้เพียง 300 วัน = ฿600,000 การแก้ไขกฎหมายทำให้ได้เพิ่มขึ้น ฿200,000

ต้องการคำนวณเงินชดเชยของคุณแบบละเอียด? ลองใช้ เครื่องคำนวณเงินชดเชยเลิกจ้าง ที่คำนวณให้อัตโนมัติพร้อมรายละเอียดภาษี

กรณีพิเศษที่ควรรู้

นอกจากการถูกเลิกจ้างแบบปกติ ยังมีหลายสถานการณ์ที่กฎหมายให้ความคุ้มครองเป็นพิเศษ

กรณีย้ายสถานประกอบการ

หากนายจ้างย้ายสถานที่ทำงานไปที่อื่น (เช่น ย้ายโรงงานจากกรุงเทพฯ ไปต่างจังหวัด) และส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของลูกจ้าง ลูกจ้างมีสิทธิไม่ย้ายตามได้ ตามมาตรา 120

ในกรณีนี้ นายจ้างต้อง:

• ประกาศย้ายล่วงหน้าอย่างน้อย 30 วัน
• หากลูกจ้างไม่ประสงค์ย้ายตาม ลูกจ้างมีสิทธิบอกเลิกสัญญาจ้างและได้รับ เงินชดเชยเต็มจำนวน ตามอายุงาน + ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า

กรณีปิดกิจการ

หากนายจ้างเลิกกิจการ ลูกจ้าง ทุกคน มีสิทธิได้รับเงินชดเชยตามอายุงาน นายจ้างต้องจ่ายภายในวันที่มีผลเลิกจ้าง และต้องแจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง (ถ้าจ่ายเดือนละครั้ง ต้องแจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 1 เดือน)

กรณีเกษียณอายุ

ตามกฎหมาย ลูกจ้างที่ เกษียณอายุเมื่ออายุครบ 60 ปี มีสิทธิได้รับเงินชดเชยเท่ากับถูกเลิกจ้าง ไม่ว่าบริษัทจะกำหนดอายุเกษียณไว้กี่ปีก็ตาม หากบริษัทไม่มีข้อบังคับเรื่องเกษียณอายุ ลูกจ้างสามารถขอเกษียณเมื่ออายุ 60 ปี และได้รับเงินชดเชย

สัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลา

สัญญาจ้างที่มีระยะเวลาแน่นอน (Fixed-Term Contract) โดยทั่วไปไม่มีสิทธิ ได้รับเงินชดเชย เมื่อสัญญาหมดลง แต่มีเงื่อนไขสำคัญ:

• สัญญาจ้างมีกำหนดระยะเวลาต้องเป็นงาน โครงการเฉพาะ ที่ไม่ใช่งานปกติของกิจการ, งานครั้งคราวที่มีกำหนดสิ้นสุด, หรืองานตามฤดูกาล
• หากนายจ้างต่อสัญญาซ้ำๆ หลายครั้ง หรือลักษณะงานเป็นงานประจำของบริษัท ศาลอาจตีความว่าเป็น สัญญาจ้างไม่มีกำหนดระยะเวลา และลูกจ้างจะมีสิทธิได้รับเงินชดเชย

กรณีเลิกจ้างจำนวนมาก (Mass Layoff)

หากนายจ้างจะเลิกจ้างลูกจ้างจำนวนมากเนื่องจากปรับปรุงหน่วยงาน กระบวนการผลิต หรือนำเทคโนโลยีมาใช้ มีข้อกำหนดพิเศษ:

• ต้องแจ้งพนักงานและพนักงานตรวจแรงงาน ล่วงหน้าอย่างน้อย 60 วัน
• หากไม่แจ้งล่วงหน้า ต้องจ่าย ค่าชดเชยพิเศษแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า เท่ากับค่าจ้าง 60 วัน เพิ่มเติมจากเงินชดเชยปกติ
• ลูกจ้างที่ทำงานครบ 6 ปีขึ้นไป ยังมีสิทธิได้รับ ค่าชดเชยพิเศษ เพิ่มเติมอีกไม่น้อยกว่าค่าจ้าง 15 วันต่อการทำงาน 1 ปี (สูงสุดไม่เกินค่าจ้าง 360 วัน)

ทำอย่างไรเมื่อนายจ้างไม่จ่ายเงินชดเชย

หากถูกเลิกจ้างและนายจ้างไม่ยอมจ่ายเงินชดเชย อย่าเพิ่งถอดใจ กฎหมายคุ้มครองแรงงานมีกระบวนการที่ออกแบบมาเพื่อช่วยเหลือลูกจ้างโดยเฉพาะ และ ไม่เสียค่าใช้จ่าย

ขั้นตอนที่ 1: ส่งจดหมายทวงถาม

เขียนจดหมายทวงถาม (Demand Letter) ถึงนายจ้าง ระบุ:

• วันที่เริ่มงานและวันที่ถูกเลิกจ้าง
• อายุงานทั้งหมด
• อัตราค่าจ้างสุดท้าย
• จำนวนเงินชดเชยที่มีสิทธิได้รับ
• กำหนดระยะเวลาให้จ่ายภายใน 15 วัน

ส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียนตอบรับ เพื่อเป็นหลักฐานว่านายจ้างได้รับ

ขั้นตอนที่ 2: ร้องเรียนที่กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

หากนายจ้างไม่จ่ายภายในกำหนด ให้ยื่นคำร้องที่ กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน (Department of Labour Protection and Welfare) สำนักงานจังหวัดที่ทำงานอยู่ หรือสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานกรุงเทพมหานครพื้นที่ (สำหรับกรุงเทพฯ)

• ไม่เสียค่าใช้จ่ายใดๆ ในการร้องเรียน
• สามารถยื่นคำร้องด้วยตนเองหรือมอบอำนาจให้คนอื่นยื่นแทน
• เตรียมเอกสาร: สำเนาบัตรประชาชน, สัญญาจ้าง, สลิปเงินเดือน, หนังสือเลิกจ้าง (ถ้ามี)

ขั้นตอนที่ 3: พนักงานตรวจแรงงานสอบสวน

พนักงานตรวจแรงงานจะเรียกนายจ้างมาชี้แจงและทำการ สอบสวนภายใน 60 วัน หลังจากรับคำร้อง หากพบว่านายจ้างมีหน้าที่ต้องจ่าย จะออกคำสั่งให้นายจ้างจ่ายเงินภายในระยะเวลาที่กำหนด

หากนายจ้างจ่ายเงินชดเชยล่าช้า ต้องจ่าย ดอกเบี้ย 15% ต่อปี ของเงินค้างจ่ายด้วย

ขั้นตอนที่ 4: อุทธรณ์ต่อศาลแรงงาน

หากไม่พอใจคำสั่งของพนักงานตรวจแรงงาน ทั้งลูกจ้างและนายจ้างมีสิทธิอุทธรณ์ต่อ ศาลแรงงาน ภายใน 30 วัน นับจากวันที่ทราบคำสั่ง

• การดำเนินคดีในศาลแรงงาน ไม่เสียค่าธรรมเนียมศาล สำหรับลูกจ้าง
• ศาลแรงงานจะไกล่เกลี่ยก่อน หากไม่สำเร็จจึงพิจารณาพิพากษา
• ลูกจ้างไม่จำเป็นต้องมีทนาย (แต่แนะนำให้ปรึกษาทนายด้านแรงงาน)

ใช้ เครื่องคำนวณเงินชดเชยเลิกจ้าง เพื่อคำนวณจำนวนเงินที่คุณมีสิทธิได้รับ แล้วนำตัวเลขนี้ไปใช้ประกอบการร้องเรียน

เงินชดเชยเลิกจ้างเสียภาษีอย่างไร

เงินชดเชยเลิกจ้าง ต้องเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา แต่กฎหมายให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีพิเศษเพื่อลดภาระของผู้ถูกเลิกจ้าง

เงินชดเชยส่วนที่ได้รับยกเว้นภาษี

เงินชดเชยเลิกจ้างที่ได้รับตามกฎหมายแรงงาน ส่วนที่ ไม่เกินค่าจ้าง 300 วันสุดท้าย แต่ไม่เกิน ฿300,000 ได้รับยกเว้นไม่ต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้

ส่วนที่ได้รับยกเว้นภาษี = ค่าจ้าง 300 วัน หรือ ฿300,000 แล้วแต่จำนวนใดจะน้อยกว่า

ส่วนที่เกิน ฿300,000 คำนวณภาษีแยก

เงินชดเชยส่วนที่เกินจากข้อยกเว้น สามารถเลือก แยกคำนวณภาษี ไม่ต้องนำไปรวมกับเงินได้ปกติ โดยใช้วิธีคำนวณพิเศษ:

1. หาจำนวนปีที่ทำงาน
2. หารเงินชดเชยส่วนที่เกินด้วยจำนวนปีที่ทำงาน
3. คูณผลลัพธ์ด้วย 0.5 (หักค่าใช้จ่าย 50%)
4. นำไปคำนวณภาษีตามอัตราก้าวหน้า แล้วคูณกลับด้วยจำนวนปี

วิธีนี้ช่วยให้ภาษีที่ต้องจ่ายน้อยกว่าการนำไปรวมกับรายได้ปกติอย่างมาก

ตัวอย่างการคำนวณภาษี

สมมติว่าได้รับเงินชดเชย ฿800,000 จากการทำงาน 22 ปี

1. ส่วนที่ยกเว้นภาษี: ฿300,000
2. ส่วนที่ต้องเสียภาษี: ฿800,000 - ฿300,000 = ฿500,000
3. หารด้วยจำนวนปี: ฿500,000 / 22 = ฿22,727
4. หักค่าใช้จ่าย 50%: ฿22,727 x 0.5 = ฿11,364
5. ภาษีต่อปี: ฿11,364 อยู่ในช่วงยกเว้นภาษี (0-150,000 บาทแรก อัตรา 0%) = ฿0
6. ภาษีรวม: ฿0 x 22 = ฿0

ในกรณีนี้ ไม่ต้องเสียภาษีเลย เพราะเมื่อแยกคำนวณแล้ว เงินได้ต่อปีต่ำกว่าเกณฑ์ขั้นต่ำ

สรุปเรื่องภาษีเงินชดเชย

รายการ	รายละเอียด
เงินชดเชยเลิกจ้าง	ต้องเสียภาษี แต่มีสิทธิประโยชน์พิเศษ
ส่วนที่ยกเว้นภาษี	ค่าจ้าง 300 วัน หรือ ฿300,000 (แล้วแต่จำนวนใดน้อยกว่า)
ส่วนที่เกิน	เลือกแยกคำนวณภาษีได้ (ประหยัดภาษีมาก)
แบบภาษีที่ใช้	ภ.ง.ด.90 หรือ ภ.ง.ด.91
หมวดเงินได้	เงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(1)

---

เงินชดเชยเลิกจ้างเป็นสิทธิตามกฎหมายที่ลูกจ้างทุกคนควรรู้ ไม่ว่าจะอยู่ในอุตสาหกรรมใดหรือตำแหน่งอะไร เมื่อเข้าใจสิทธิของตัวเอง คุณจะมีอำนาจต่อรองและสามารถปกป้องผลประโยชน์ได้อย่างเต็มที่

คำนวณเงินชดเชยของคุณได้ทันทีที่ เครื่องคำนวณเงินชดเชยเลิกจ้าง พร้อมรายละเอียดภาษีที่ต้องจ่าย